عمل آپاندیس یکی از شایعترین جراحیهای شکمی است و بیشتر افراد چند روز بعد از آن مرخص میشوند. اما سؤال اصلی از همان روز اول شروع میشود: حالا چی بخوریم که هم به بخیهها فشار نیاید، هم نفخ و یبوست نگیریم و هم بدن زودتر قوی شود؟ معده و روده بعد از بیهوشی و جراحی کمی تنبل میشود و اگر زود سراغ غذای سنگین و چرب بروی، دلدرد، تهوع و نفخ اذیتت میکند. از طرفی نخوردن کافی هم ترمیم زخم را کند میکند.
در این مطلب به زبان ساده توضیح میدهیم روزهای اول بعد از عمل آپاندیس چی بخوریم، چه غذاهایی ممنوع است و چطور قدمبهقدم به غذای عادی برگردیم.
روزهای اول بعد از عمل آپاندیس چی بخوریم؟
روده بعد از جراحی نیاز به استراحت دارد. معمولاً پزشک برگشت به غذا را مرحلهای شروع میکند.
مرحله ۱: چند ساعت اول؛ فقط مایعات شفاف
تا وقتی پزشک اجازه نداده، چیزی نخور. بعد از به هوش آمدن و اجازه پزشک، با جرعههای کوچک شروع کن:
- آب جوشیده ولرم
- چای کمرنگ
- آب سیب صافشده و بدون پالپ
- سوپ صافشده و بدون چربی
اگر تهوع، استفراغ و نفخ شدید نداری، یعنی بدنت آماده مرحله بعد است. عجله نکن و یکباره حجم زیاد ننوش.
مرحله ۲: روز اول و دوم؛ غذای نرم و سبک
- سوپ جو، سوپ مرغ صاف با هویج و سیبزمینی لهشده
- فرنی، حریره بادام و شیربرنج رقیق
- ماست ساده و کمچرب
- پوره سیبزمینی، کدوحلوایی و هویج پخته
- کته نرم و آبکی با کمی مرغ ریشریش
غذا را کمحجم و در وعدههای کوچک بخور؛ مثلاً روزی ۵ تا ۶ وعده کم بهجای ۳ وعده سنگین.
مرحله ۳: روز سوم تا هفتم؛ برگشت تدریجی به غذای عادی
اگر نفخ و درد نداری، میتوانی اینها را اضافه کنی:
- برنج کته نرم، نان لواش و سیبزمینی آبپز
- مرغ آبپز، ماهی بخارپز و تخممرغ عسلی
- سبزیجات پخته مثل کدو، هویج و لوبیا سبز
- میوههای نرم مثل موز، سیب بدون پوست و گلابی رسیده
- لبنیات کمچرب در حد تحمل
بعد از یک هفته بیشتر افراد میتوانند غذای معمولی ولی هنوز سبک بخورند. غذای چرب و سرخکردنی را تا ۲ تا ۳ هفته عقب بینداز.
غذاهای مجاز بعد از عمل آپاندیس
این لیست برای تقویت بدن و ترمیم بخیهها کمک میکند:
- پروتئین سبک: مرغ بدون پوست، ماهی، تخممرغ، عدس و ماش خوب پخته
- کربوهیدرات زودهضم: برنج کته، سیبزمینی آبپز، نان ساده و جو دوسر
- میوه و سبزی پخته: هویج، کدو، سیب پخته و موز برای جلوگیری از یبوست
- لبنیات کمچرب: ماست پروبیوتیک ساده، دوغ کمنمک و شیر کمچرب در صورت تحمل
- مایعات کافی: روزی ۶ تا ۸ لیوان آب، سوپ رقیق و دمنوش ملایم مثل بابونه
پروتئین و ویتامین C برای جوش خوردن زخم مهم است. سوپ مرغ، تخممرغ، عدسی و میوههای نرم را در برنامه روزانه نگه دار.
بهترین میانوعدهها و نوشیدنیها بعد از آپاندیس
معده بعد از جراحی تحمل غذای سنگین ندارد، ولی گرسنه ماندن طولانی هم ضعف و سرگیجه میآورد. این میانوعدهها سبک و بیخطرند:
- فرنی، شیربرنج رقیق و حریره بادام
- بیسکویت ساده مادر، نان تست نرم و موز
- ماست پروبیوتیک ساده و دوغ کمنمک خانگی
- کمپوت سیب خانگی کمشیرین و ژله ساده
برای نوشیدنی، آب ولرم بهترین انتخاب است. چای کمرنگ و دمنوش بابونه ملایم هم معمولاً مشکلی ندارد. آبمیوه صنعتی، نوشابه، دلستر گازدار و قهوه غلیظ را تا ۲ هفته کنار بگذار چون هم نفخ میآورند هم جای زخم را دیرتر خوب میکنند.
بعد از عمل آپاندیس چی نخوریم؟
این غذاها باعث نفخ، یبوست، فشار به بخیه و دیر خوب شدن زخم میشوند:
- غذای سرخکردنی، فستفود، سوسیس و کالباس
- غذای خیلی چرب مثل کلهپاچه، قرمهسبزی چرب و تهدیگ
- حبوبات نفاخ در هفته اول مثل نخود، لوبیا چیتی و عدس درسته
- سبزیجات خام نفاخ مثل کلم، کاهو زیاد، پیاز خام و سیر زیاد
- میوههای نفاخ و ترش مثل هندوانه زیاد، خربزه نارس، آلبالو و مرکبات ترش
- نوشابه، دلستر گازدار و آبمیوه صنعتی
- شیرینی خامهای، شکلات زیاد، چیپس و پفک
- غذای تند و پرادویه، فلفل زیاد و ترشی
- چای پررنگ، قهوه زیاد و الکل
تا وقتی یبوست داری، موز نارس، برنج خشک و نان سفید زیاد هم کمتر بخور.
تفاوت تغذیه بعد از آپاندیس لاپاراسکوپی و باز
- در لاپاراسکوپی: برشها کوچکتر است، درد شکم کمتر است و معمولاً از روز دوم راحتتر غذا میخوری. باز هم هفته اول غذای چرب و سرخکردنی ممنوع است.
- در عمل باز یا آپاندیس ترکیده: روده دیرتر راه میافتد، احتمال عفونت بیشتر است و گاهی آنتیبیوتیک طولانی میگیری. در این حالت تا ۱۰ تا ۱۴ روز رژیم سبک، پروتئین کافی و مایعات زیاد مهمتر است.
اگر عملت عفونی بوده یا درن داری، خودسرانه رژیم را آزاد نکن و حتماً طبق دستور جراحت پیش برو.
برای یبوست و نفخ بعد از عمل چه کار کنیم؟
یبوست شایعترین مشکل بعد از آپاندیس است و زور زدن به بخیهها فشار میآورد.
- آب کافی بنوش و سوپ رقیق را فراموش نکن
- از روز دوم با اجازه پزشک کمی راه برو؛ حتی قدم زدن داخل خانه به حرکت روده کمک میکند
- آلو بخارا، انجیر خیسکرده و روغن زیتون در سوپ برای نرمی مزاج مفید است
- غذای فیبردار را یکدفعه زیاد نکن؛ کمکم اضافه کن تا نفخ نگیری
- بدون نظر پزشک مسهل قوی نخور
اگر بیشتر از ۳ روز دفع نداشتی، دلدرد شدید و قطع شدن گاز و مدفوع داری، حتماً به پزشک اطلاع بده.
چی بخوریم که زخم زودتر جوش بخوره؟
- پروتئین کافی: مرغ، ماهی، تخممرغ، ماست و عدس
- ویتامین C: پرتقال شیرین، کیوی رسیده، گوجه پخته و فلفل دلمهای
- روی و آهن: گوشت کمچرب، تخممرغ و مغزهای پودرشده در سوپ
- کم کردن قند و سیگار: قند زیاد و دخانیات ترمیم زخم را کند میکند
لازم نیست مکمل گران بخوری؛ همین غذاهای ساده و منظم کافی است، مگر پزشک مکمل دیگری تجویز کند.
بیشتر بخوانید: برای کمبود ویتامین سی چی بخوریم؟ بهترین خوراکیها برای جبران کمبود ویتامین C در بدن
۵ اشتباه رایج که بهبودی را عقب میاندازد
۱. زود برگشتن به قرمهسبزی چرب و فستفود: شایعترین علت دلدرد و نفخ هفته دوم است.
۲. کم آب خوردن بهخاطر ترس از دستشویی رفتن: کمآبی یبوست را بدتر و زور زدن را بیشتر میکند.
۳. یک وعده سنگین بهجای چند وعده سبک: معده کوچک شده و سریع اذیت میشود.
۴. مصرف خودسرانه ملین قوی: اسهال شدید آب بدن را کم و التهاب روده را بیشتر میکند.
۵. حذف کامل پروتئین: بعضیها فقط نان و چای میخورند. بدون مرغ، تخممرغ، ماست و عدس، بخیه دیر جوش میخورد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
بهبودی طبیعی با درد خفیف، بیاشتهایی موقت و نفخ کم همراه است. اما این علائم را جدی بگیر:
- تب بالای ۳۸ درجه، لرز و قرمزی و ترشح از محل بخیه
- درد شکم که هر روز بیشتر میشود نه کمتر
- استفراغ مکرر و ناتوانی در خوردن مایعات
- نفخ شدید با قطع دفع گاز و مدفوع
- خونریزی، بوی بد از زخم و باز شدن بخیه
نتیجهگیری
بهطور خلاصه، بعد از عمل آپاندیس با مایعات شفاف شروع کن، بعد سراغ سوپ صاف، فرنی، پوره و کته نرم برو و از هفته دوم به غذای عادی ولی سبک برگرد. غذای چرب، سرخکردنی، تند، نفاخ و گازدار را تا چند هفته کنار بگذار و آب، پروتئین سبک و میوه و سبزی پخته را بیشتر کن. با وعدههای کوچک، جویدن کامل و پیادهروی سبک، هم نفخ و یبوست کمتر میشود هم زخم زودتر جوش میخورد.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین توصیه پزشک جراح شما نیست.
