جواب آزمایش تیروئید برای خیلیها عجیب است؛ یک بار لب مرز است، یک بار نرمال و یک بار بالا. بعد این سؤال پیش میآید که برای آزمایش تیروئید باید ناشتا بود یا نه؟ واقعیت این است که تست تیروئید مثل قند و چربی خون به ناشتایی طولانی نیاز ندارد، اما چند اشتباه کوچک میتواند عدد TSH را بالا و پایین نشان دهد و پزشک را به اشتباه بیندازد. خوردن قرص قبل از نمونهگیری، دادن تست در ساعت اشتباه، بیخوابی و مصرف بعضی مکملها از شایعترین علتهای جواب کاذب هستند.
در این مطلب به زبان ساده توضیح میدهیم شرایط درست آزمایش تیروئید چیست و کدام ۷ اشتباه جواب TSH را خراب میکند.
برای آزمایش تیروئید باید ناشتا بود یا نه؟
جواب کوتاه بیشتر پزشکان این است: بله، بهتر است ناشتا باشید.
برای تستهای TSH، T4 و T3 لازم نیست ۱۲ ساعت مثل چربی خون ناشتا بمانید، اما ناشتایی ۸ تا ۱۲ ساعته شبانه جواب را دقیقتر و قابل مقایسه میکند. دلیلش این است:
- خوردن غذای چرب و سنگین صبح، مخصوصاً بلافاصله قبل از آزمایش، میتواند سطح TSH را موقتاً جابهجا کند
- اگر همراه تیروئید، قند، چربی و انسولین هم میدهید، حتماً باید ناشتا باشید
- ناشتا بودن باعث میشود همه دفعات آزمایش در شرایط یکسان انجام شود
قانون عملی و ساده:
- شب شام سبک بخورید و بعد از آن چیز دیگری نخورید
- صبح فقط کمی آب بنوشید و بدون صبحانه برای آزمایش بروید
- اگر دیابت دارید، فشار میافتد یا باردارید، درباره مدت ناشتایی از پزشک بپرسید
اگر یک بار غیرناشتا آزمایش دادید، نگران نشوید. فقط دفعه بعد ناشتا و صبح زود بدهید تا دو جواب با هم قابل مقایسه باشند.
بهترین ساعت برای آزمایش تیروئید چه زمانی است؟
TSH در طول شبانهروز نوسان دارد. معمولاً آخر شب و اول صبح بالاتر است و ظهر و عصر پایینتر میآید. به همین دلیل بهترین ساعت، ۷ تا ۹ صبح است.
سعی کنید همیشه در یک ساعت مشخص آزمایش بدهید. مثلاً اگر دفعه اول ساعت ۸ صبح دادید، دفعه بعد ساعت ۴ عصر ندهید، چون همین اختلاف ساعت میتواند عدد را متفاوت نشان دهد و به اشتباه فکر کنید دارو جواب داده یا بیماری بدتر شده است.
۷ اشتباه رایج قبل از آزمایش تیروئید که جواب TSH را خراب میکند
۱. خوردن قرص لووتیروکسین درست قبل از آزمایش
شایعترین اشتباه همین است. اگر قرص تیروئید را صبح بخورید و بلافاصله خون بدهید، سطح T4 موقتاً بالا میرود و TSH پایینتر از واقعیت دیده میشود.
- روز آزمایش، قرص را بعد از نمونهگیری بخورید
- ساعت خوردن قرص در روزهای قبل را تغییر ندهید و منظم مصرف کنید
- حتماً به مسئول آزمایشگاه بگویید چه دوزی مصرف میکنید
این قانون برای قرص تیروئید است، نه همه داروها. داروی قلب و فشار را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
۲. خوردن صبحانه چرب و سنگین قبل از تست
خیلیها میگویند فقط یک لقمه خوردم، اما همان لقمه چرب میتواند روی جذب و عدد آزمایش اثر بگذارد. بهخصوص این موارد جواب را خراب میکند:
- صبحانه بلافاصله قبل از خونگیری
- قهوه غلیظ، چای پررنگ و نوشیدنی کافئیندار صبح
- غذای خیلی چرب شب قبل مثل فستفود
بهترین کار ناشتایی شبانه و رفتن بدون صبحانه است.
۳. دادن آزمایش عصر یا شب بهجای صبح
TSH عصر معمولاً پایینتر از صبح است. اگر همیشه صبح میدادید و یک بار عصر بدهید، ممکن است عدد کمتر شود و به اشتباه فکر کنید کمکاری بهتر شده است.
- پیگیری کمکاری و تنظیم دوز دارو فقط با تست صبحگاهی معتبر است
- اگر فقط یکبار برای چکاپ میدهید، باز هم صبح بهتر است
۴. بیخوابی، استرس شدید و ورزش سنگین شب قبل
کمخوابی، شیفت شب، استرس حاد و تمرین سنگین میتواند هورمونها را موقتاً بههم بزند.
- شب قبل خواب کافی و منظم داشته باشید
- تمرین شدید باشگاه را به روز بعد موکول کنید
- صبح با عجله و دویدن به آزمایشگاه نروید، چند دقیقه بنشینید بعد نمونه بدهید
۵. مصرف بیوتین، آهن و مکملها قبل از آزمایش
بیوتین که در بیشتر مولتیویتامینها و قرصهای پوست و مو هست، یکی از مهمترین علتهای جواب اشتباه تیروئید است. بیوتین میتواند TSH را بهصورت کاذب پایین و T4 را بالا نشان دهد.
- ۲ تا ۳ روز قبل از آزمایش بیوتین و مولتیویتامین حاوی بیوتین را قطع کنید
- آهن، کلسیم و زینک را هم شب قبل و صبح تست نخورید
- لیست همه مکملها را به پزشک نشان دهید
۶. نگفتن داروهای مؤثر به پزشک
بعضی داروها مستقیم روی جواب تیروئید اثر میگذارند و اگر پزشک نداند، تفسیر اشتباه میشود:
- کورتون، لیتیوم، آمیودارون و بعضی داروهای اعصاب
- قرصهای حاوی ید و شربتهای خلطآور یددار
- قرصهای لاغری و دمنوشهای دستساز هورمونی
خودسرانه دارو را قطع نکنید، فقط نام و دوز آن را یادداشت کنید و به پزشک بگویید.
۷. دادن تست در زمان بیماری حاد یا بلافاصله بعد از تغییر دوز
تب، عفونت شدید، بستری شدن و استرس جراحی میتواند TSH و T3 را موقتاً پایین بیاورد. این حالت به معنی خوب شدن تیروئید نیست.
- در تب و بیماری حاد، تست روتین تیروئید را عقب بیندازید مگر پزشک اورژانسی بخواهد
- بعد از تغییر دوز لووتیروکسین، حداقل ۶ هفته صبر کنید بعد آزمایش بدهید
- در بارداری و بعد از زایمان هم تفسیر عددها فرق میکند و باید با رنج بارداری سنجیده شود
شب قبل و صبح آزمایش تیروئید دقیقاً چه کنیم؟
- شام سبک و کمچرب بخورید و ۸ ساعت ناشتا بمانید
- آب کافی بنوشید، ولی آبمیوه و شیر نخورید
- رتینول پوستی و کرم ربطی ندارد، ولی مکمل خوراکی را نخورید
- صبح مسواک و آب اشکالی ندارد
- قرص تیروئید را با خود ببرید تا بلافاصله بعد از خونگیری بخورید
- برگه آزمایشهای قبلی را همراه داشته باشید تا روند عددها دیده شود
نتیجهگیری
برای آزمایش تیروئید لازم نیست مثل آزمایش چربی ۱۲ ساعت اذیت شوید، اما ناشتای شبانه و نمونهگیری صبح زود بین ساعت ۷ تا ۹ دقیقترین جواب را میدهد. مهمتر از ناشتایی، نخوردن قرص لووتیروکسین قبل از تست، قطع چند روزه بیوتین، خواب کافی و ثابت بودن ساعت آزمایش است. اگر جوابتان با حالتان نمیخواند، مثلاً عدد نرمال است ولی خستگی، ریزش مو و افزایش وزن دارید یا برعکس، قبل از تغییر دوز دارو اول بررسی کنید که یکی از این ۷ اشتباه را مرتکب نشده باشید و بعد با همان شرایط قبلی تست را تکرار کنید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین نظر پزشک شما نیست.
