مهمترین دلیل خراب شدن جواب کلونوسکوپی یا تکرار شدن آن، تمیز نبودن روده است نه مهارت پزشک. اگر سه روز قبل از آزمایش درست غذا نخورید، باقیمانده غذا در روده میماند، محلول پاکسازی کامل جواب نمیدهد و ممکن است پولیپ یا التهاب دیده نشود. خیلی از بیماران هم بهخاطر ترس از گرسنگی یا اشتباه در خوردن محلول مسهل، شب قبل دچار ضعف و تهوع میشوند.
در این مطلب به زبان ساده و قدمبهقدم توضیح میدهیم از سه روز قبل تا صبح روز کلونوسکوپی چه بخورید، چه چیزهایی کاملاً ممنوع است، رژیم مایعات شفاف یعنی چه و از چند ساعت قبل باید کاملاً ناشتا باشید.
چرا رژیم غذایی قبل از کلونوسکوپی اینقدر مهم است؟
کلونوسکوپی یعنی دیدن داخل روده بزرگ با دوربین. اگر دیواره روده با مدفوع، فیبر هضمنشده یا دانههای غذا پوشیده باشد:
- پزشک دید کافی ندارد و ممکن است ضایعه مهم دیده نشود
- آزمایش ناقص میماند و باید دوباره با آمادگی مجدد تکرار شود
- زمان بیهوشی و عوارض بیشتر میشود
محلول پاکسازی روده بهتنهایی کافی نیست. این محلول وقتی خوب عمل میکند که از چند روز قبل، حجم فیبر و مواد دیرهضم کم شده باشد. پس رژیم غذایی، نصف آمادگی است.
۳ روز قبل از کلونوسکوپی چه بخوریم؟
از سه روز قبل باید رژیم کمفیبر و سبک را شروع کنید. هدف این است که روده کمکم خالی شود بدون اینکه گرسنه بمانید.
غذاهای مجاز ۳ روز قبل:
- برنج سفید، نان سفید و ماکارونی ساده بدون سبوس
- مرغ بدون پوست، ماهی، تخممرغ آبپز و گوشت بدون چربی
- سیبزمینی آبپز بدون پوست، هویج پخته و کدو حلوایی نرم
- ماست ساده، دوغ بدون سبزی و پنیر کمچرب
- موز رسیده، طالبی، کمپوت هلو بدون پوست و آبمیوه صافشده بدون پالپ
- چای کمرنگ، آب و عسل کم
غذاهای ممنوع از ۳ روز قبل:
- نان سنگک، جو، سبوسدار و غلات کامل
- حبوبات؛ عدس، لوبیا، نخود و ماش
- سبزیجات خام، سالاد، کاهو، کلم، سبزی خوردن و ذرت
- میوه با پوست و دانه؛ انگور، کیوی، توتفرنگی، پرتقال با گوشت، انجیر و خشکبار
- آجیل، تخمه، کنجد و غذاهای دانهدار
- غذای سرخکردنی، فستفود و غذای خیلی چرب و تند
نکته طلایی: هر چه این سه روز سبکتر و کمفیبرتر بخورید، شب محلول خوردن راحتتر میشود و تهوع و دلپیچه کمتر خواهید داشت.
۲ روز قبل و ۱ روز قبل از کلونوسکوپی چه بخوریم؟
۲ روز قبل
همان رژیم کمفیبر را ادامه بدهید ولی حجم غذا را کمتر کنید. شام را سبک و زود بخورید؛ مثلاً سوپ صافشده بدون سبزی و حبوبات، برنج سفید با مرغ ریشریش و ماست ساده.
از این روز به بعد اینها را کاملاً قطع کنید:
- گوشت قرمز سنگین، کباب پرچرب و تهدیگ
- میوه خام حتی موز زیاد و سالاد
- لبنیات پرچرب و خامه
آب زیاد بنوشید تا یبوست نگیرید.
۱ روز قبل: رژیم مایعات شفاف
مهمترین روز آمادگی، روز قبل از کلونوسکوپی است. از صبح این روز معمولاً فقط رژیم مایعات شفاف مجاز است. یعنی مایعاتی که از پشت لیوان دیده میشوند و تفاله ندارند.
مجاز در روز قبل:
- آب، آبقند رقیق و عسل حلشده در آب
- آب مرغ یا آب گوشت صافشده و بدون چربی و بدون تکه
- ژله روشن مثل لیمویی و آناناسی؛ نه قرمز، بنفش و آبی
- چای کمرنگ و قهوه بدون شیر، آب سیب صافشده و لیموناد بدون پالپ
- یخمک و بستنی یخی ساده بدون تکه میوه و بدون رنگ تیره
ممنوع در روز قبل:
- شیر، دوغ، ماست و بستنی شیری
- آب پرتقال، آب گوجه و هر آبمیوهای که پالپ و کدورت دارد
- سوپ غلیظ، آش، حلیم و فرنی
- ژله قرمز، نوشابه قرمز و هر نوشیدنی با رنگ قرمز و بنفش چون روده را رنگی میکند و با خون اشتباه میشود
- نان، برنج و هر غذای جامد حتی نرم
ناهار و شام روز قبل را باید با همین مایعات بگذرانید. گرسنگی طبیعی است ولی برای تمیز شدن کامل روده لازم است.
جدول ۳ روزه غذاهای مجاز و ممنوع
| زمان | چه بخوریم؟ | چه نخوریم؟ |
|---|---|---|
| ۳ روز قبل | برنج سفید، نان سفید، مرغ، ماهی، تخممرغ، سیبزمینی آبپز، موز | حبوبات، سبزی خام، میوه دانهدار، نان سبوسدار، آجیل، سرخکردنی |
| ۲ روز قبل | همان رژیم سبکتر + سوپ صافشده + آب زیاد | گوشت سنگین، سالاد، میوه خام زیاد، لبنیات پرچرب |
| ۱ روز قبل | فقط مایعات شفاف؛ آب مرغ صاف، ژله روشن، چای، آب سیب صاف | هر غذای جامد، شیر، دوغ، آبمیوه پالپدار، ژله و نوشیدنی قرمز |
روز کلونوسکوپی از چند ساعت قبل ناشتا باشیم؟
- معمولاً از ۸ ساعت قبل از آزمایش هیچ چیز جامد و مایع حتی آب هم نباید خورد، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
- اگر نوبت شما صبح است، از نیمهشب به بعد کاملاً ناشتا بمانید.
- اگر نوبت عصر است، طبق ساعت اعلامشده مرکز، مایعات شفاف را قطع کنید و بعد از آن فقط جرعههای خیلی کم آب برای داروهای ضروری با اجازه پزشک مجاز است.
- آدامس، آبنبات، سیگار و قهوه هم در ساعت ناشتایی ممنوع است چون ترشح معده را زیاد میکند و برای بیهوشی خطرناک است.
داروهای روزانه مثل فشار خون، قلب و تیروئید را خودسرانه قطع نکنید. حتماً از قبل به پزشک بگویید. داروهای رقیقکننده خون، متفورمین و ملینهای دیگر شرایط خاص دارند.
با محلول پاکسازی روده چی بخوریم و چطور راحتتر بخوریم؟
محلولهایی مثل پودر پلیاتیلن گلیکول یا پیکولاکس طبق دستور پزشک معمولاً عصر یا شب قبل شروع میشود. برای اینکه اذیت نشوید:
- محلول را خنک بنوشید و با نی بخورید تا طعمش کمتر حس شود
- جرعهجرعه و طبق ساعت بنوشید، یکباره سر نکشید
- بین لیوانها کمی آب ساده، آب سیب صاف یا لیموناد روشن بخورید تا قندتان نیفتد
- بعد از شروع اسهال، از دستمال مرطوب و پماد ساده مثل وازلین استفاده کنید تا سوزش نگیرید
- نزدیک دستشویی بمانید و از خانه بیرون نروید
نشانه آمادگی کامل این است که مدفوع کاملاً آبکی و زرد روشن و شفاف شود، بدون تکه جامد. اگر تا صبح هنوز تیره و دارای تکه است، به مرکز اطلاع بدهید.
۵ اشتباه رایج که باعث تکرار کلونوسکوپی میشود
- خوردن سالاد و میوه برای سبک شدن: فیبر خام بدترین دشمن تمیزی روده است.
- خوردن ژله و نوشابه قرمز شب قبل: رنگ قرمز با خون اشتباه گرفته میشود.
- نخوردن کامل محلول بهخاطر طعم بد: نصف خوردن محلول یعنی روده نصفه تمیز شده است.
- خوردن نان و برنج در روز قبل: حتی یک وعده جامد در روز قبل میتواند جواب را خراب کند.
- ملین خانگی اضافه خوردن: روغن کرچک، سنا و مسهل قوی بدون دستور پزشک باعث کمآبی و بههم خوردن الکترولیت میشود.
موارد خاص: یبوستیها، سالمندان و دیابتیها
- اگر یبوست مزمن دارید: از ۵ روز قبل فیبر سنگین، نان سبوسدار و حبوبات را کم کنید و فعالیت و آب را بیشتر کنید. پزشک ممکن است ملین کمکی زودتر شروع کند.
- سالمندان: خطر کمآبی بیشتر است. مایعات شفاف شیرین مثل آبقند رقیق و آب سیب صاف را مرتب بنوشید و تنها نمانید.
- دیابتیها: قند خون را مرتب چک کنید. درباره تنظیم انسولین و قرص قند در روز مایعات حتماً با پزشک هماهنگ کنید و افت قند را جدی بگیرید.
- بارداری، شیردهی و بیماری کلیوی یا قلبی: نوع محلول و میزان مایعات باید حتماً با نظر پزشک تنظیم شود.
نتیجهگیری
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم قبل از کلونوسکوپی چه بخوریم، فرمولش این است: سه روز غذای کمفیبر و سبک، یک روز فقط مایعات شفاف، هشت ساعت ناشتایی کامل، بهعلاوه خوردن کامل و سر ساعت محلول. همین چهار کار ساده باعث میشود روده کاملاً تمیز شود، پزشک دید واضح داشته باشد و مجبور به تکرار آزمایش نشوید.
دستور مرکز خودتان را همیشه در اولویت بگذارید چون نوع محلول و ساعت نوبت در هر مرکز کمی فرق میکند. اگر دارو خاصی مصرف میکنید، یبوست شدید دارید یا دیابتی هستید، حتماً از چند روز قبل با پزشک هماهنگ کنید تا روز آزمایش با خیال راحت و بدون ضعف و استرس وارد اتاق شوید.
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین دستور پزشک معالج و مرکز آندوسکوپی نیست.
